Lang voordat de Domtoren er stond, lag op dezelfde plek een Romeins fort. Utrecht begon als grenspost aan de noordgrens van het Romeinse Rijk.
Een fort aan de Rijn
Rond 47 na Christus bouwden de Romeinen een castellum op de plek van het huidige Domplein. De Rijn vormde toen de noordgrens van het rijk, en langs die rivier lag een keten van forten, wachttorens en wegen. De naam Traiectum verwijst naar een oversteekplaats, en daarin zit de oorsprong van de naam Utrecht.
Het fort werd in de loop van de tijd een paar keer herbouwd, eerst in hout en later in steen. Rond het fort ontstond een nederzetting met handel en ambacht.
Werelderfgoed
De grens van het Romeinse Rijk in Nederland en Duitsland staat sinds 2021 als Neder-Germaanse Limes op de Werelderfgoedlijst van UNESCO. In de provincie Utrecht horen daar onder meer het castellum op het Domplein en de vindplaatsen rond Hoge Woerd in De Meern bij.
Onder het Domplein
Onder het Domplein is een ondergrondse route ingericht waar bezoekers met een zaklamp langs de resten van het castellum en latere bebouwing lopen. In de bestrating van het plein zelf is de omtrek van het fort met markeringen aangegeven.
Het schip van De Meern
In De Meern is in 1997 een vrijwel compleet Romeins rivierschip ontdekt, dat in 2003 werd geborgen en bekend staat als De Meern 1. Het schip is geconserveerd en te zien bij het museum in park Hoge Woerd, waar ook een reconstructie van een Romeins fort staat.